Γράφει η Νίκη Καββαθά
Την πρώτη φορά που τον είδα, κρατούσα μια πέτρα στο χέρι. Είχα κατέβει στο ποτάμι ψάχνοντας την αδελφή μου και ο φόβος με είχε κάνει να ακούω παντού τα βήματά της: στο νερό που περνούσε πάνω από τα χαλίκια, στα ξερά φύλλα, στο τρίξιμο ενός κλαδιού πίσω μου. Ήταν μικρή ακόμη, αρκετά για να πιστεύει πως μπορούσε να ακολουθήσει ένα ζώο και να βρει μόνη τον δρόμο της επιστροφής. Από το πρωί έλειπε. Οι δικοί μας είχαν σκορπιστεί στις πλαγιές, ενώ εγώ είχα πάρει την όχθη, εκεί όπου την είχα δει τελευταία να πλένει τα χέρια της. Όταν ο άνδρας βγήκε ανάμεσα στις ιτιές, σήκωσα την πέτρα πριν προλάβω να σκεφτώ. Ήταν κοντύτερος από τους περισσότερους άνδρες της ομάδας μας, αλλά ο λαιμός του και οι ώμοι του έμοιαζαν τόσο δυνατοί, που ένιωσα το χέρι μου γελοίο απέναντί του. Το πρόσωπό του ήταν διαφορετικό, με βαθιά μάτια κάτω από βαρύ μέτωπο. Στο δεξί του χέρι κρατούσε ένα κοντάρι. Σταμάτησε μόλις με είδε.
Δεν ξέρω πόση ώρα σταθήκαμε έτσι. Θυμάμαι πως κοίταξε την πέτρα και έπειτα εμένα. Ακούμπησε το κοντάρι στον κορμό μιας ιτιάς και άνοιξε τα χέρια του. Εγώ δεν χαμήλωσα το δικό μου. Φώναξα το όνομα της αδελφής μου, περισσότερο για να ακούσω ανθρώπινη φωνή παρά επειδή περίμενα πως θα με καταλάβαινε. Τότε γύρισε το κεφάλι προς τις πέτρες ψηλότερα στην όχθη. Έκανε ένα βήμα, σταμάτησε, μου έδειξε να ακολουθήσω. Προχώρησα αρκετά πίσω του, κοιτάζοντας πότε την πλάτη του και πότε το μέρος από όπου θα μπορούσα να φύγω τρέχοντας. Κάτω από έναν βράχο, προστατευμένη από τον αέρα, η αδελφή μου καθόταν τυλιγμένη σε ένα δέρμα. Μόλις με είδε, άρχισε να κλαίει. Είχε χτυπήσει το πόδι της και δεν μπορούσε να περπατήσει. Δίπλα της υπήρχε ένα μικρό δοχείο με νερό και λίγα σβησμένα κάρβουνα.
Γονάτισα, την κράτησα πάνω μου και άκουσα ανάμεσα στους λυγμούς της πως εκείνος την είχε βρει. Πως την είχε σηκώσει, είχε ανάψει φωτιά και είχε μείνει κοντά ώσπου άκουσε τις φωνές μου. Ο άνδρας στεκόταν μερικά βήματα μακριά, με το γυμνό του μπράτσο εκτεθειμένο στο κρύο. Το δέρμα στους ώμους της ήταν δικό του. Άφησα επιτέλους την πέτρα. Δεν θυμάμαι να έκανα κάποια κίνηση ευχαριστίας· θυμάμαι μόνο πως, όταν προσπάθησα να σηκώσω την αδελφή μου και παραπάτησα, εκείνος πλησίασε. Έδειξε το παιδί, ύστερα την πλάτη του. Η αδελφή μου άπλωσε πρώτη τα χέρια. Την έφερε ως το σημείο όπου άρχιζαν τα ίχνη των δικών μας, την κατέβασε προσεκτικά και έκανε πίσω. Ήθελα να του δώσω κάτι, αλλά δεν είχα τίποτε μαζί μου. Έμεινα να τον βλέπω να επιστρέφει στο ποτάμι, ώσπου τα κλαδιά έκρυψαν το πρόσωπό του.
Γύρισα δύο μέρες αργότερα με ξερό κρέας και ένα μικρό κομμάτι κατεργασμένο δέρμα. Αυτά είπα στον εαυτό μου πως του χρωστούσα. Τα άφησα κάτω από τον βράχο και περίμενα, χωρίς να ξέρω αν θα ερχόταν. Τον είδα στην απέναντι όχθη. Κατέβηκε στο νερό, πέρασε εκεί όπου ήταν ρηχό και στάθηκε μπροστά στα πράγματα που είχα φέρει. Έδειξα το κρέας, έδειξα εκείνον. Το πήρε και κάθισε. Έπειτα έκοψε ένα κομμάτι και μου το πρόσφερε. Κάθισα κι εγώ, αφήνοντας ανάμεσά μας χώρο αρκετό για έναν ακόμη άνθρωπο. Φάγαμε ακούγοντας το ποτάμι. Όταν σηκώθηκα, ακούμπησε τα δάχτυλα στο στήθος του και είπε έναν σύντομο ήχο. Τον επανέλαβα άσχημα, κι εκείνος χαμογέλασε. Του είπα το δικό μου όνομα. Χρειάστηκε να το πω τρεις φορές μέχρι να το αναγνωρίσω στο στόμα του.
Ύστερα βρήκα κι άλλους λόγους να κατεβαίνω. Έφερνα νερό από εκεί, παρόλο που υπήρχε πιο κοντινό μέρος. Αναζητούσα καλάμια, έψαχνα κατάλληλες πέτρες. Κάποιες φορές δεν τον συναντούσα και επέστρεφα θυμωμένη με τον εαυτό μου, γιατί είχα χάσει χρόνο περιμένοντας. Άλλες τον έβρισκα σκυμμένο πάνω σε μια δουλειά και καθόμουν να τον παρακολουθήσω. Είχε υπομονή στα χέρια του. Μπορούσε να γυρίζει ένα κομμάτι πέτρας πολλή ώρα πριν το χτυπήσει, κι όταν το χτυπούσε, ήξερε πού. Ένα απόγευμα μου έδειξε πώς να κρατήσω το δικό μου. Πλησίασε αργά, περίμενε να του το δώσω και μετακίνησε τον αντίχειρά μου από την αιχμή. Τα δάχτυλά του ήταν ζεστά. Την επόμενη φορά που έκανα λάθος, δεν τράβηξα το χέρι όταν άπλωσε το δικό του.
Δεν ήμασταν χωρίς λόγια, όπως θα μπορούσε να νομίσει κάποιος βλέποντάς μας από μακριά. Εκείνος μιλούσε, εγώ μιλούσα, μόνο που οι περισσότερες λέξεις δεν περνούσαν από τον έναν στον άλλον. Μαθαίναμε με επαναλήψεις, με αντικείμενα, με βλέμματα που κάποτε τα καταλαβαίναμε λάθος. Μια μέρα νόμισε πως του ζητούσα να φύγει, ενώ του έδειχνα ένα πουλί πίσω του. Σηκώθηκε αμέσως, κι εγώ γέλασα και τον έπιασα από το μπράτσο. Ήταν η πρώτη φορά που τον άγγιξα χωρίς να υπάρχει κάτι να μου δείξει ή να μου δώσει. Σταμάτησε. Το γέλιο μου κόπηκε, αλλά κράτησα το χέρι εκεί. Ένιωθα κάτω από την παλάμη μου τη δύναμη του μπράτσου του, κι εκείνος με κοιτούσε περιμένοντας. Του έδειξα το πουλί. Γύρισε, το είδε, κι όταν κοίταξε πάλι εμένα, χαμογελούσε.
Τις νύχτες τον σκεφτόμουν. Ήμουν γυναίκα πια· είχα μοιραστεί παλιότερα τον ύπνο μου με έναν άνδρα της ομάδας μας, που είχε φύγει με άλλους κυνηγούς δύο χειμώνες πριν και δεν είχε επιστρέψει. Γνώριζα την επιθυμία, γνώριζα και την αμηχανία που αφήνει μια άδεια θέση δίπλα σου. Όμως τώρα περίμενα το πρωί με μια ανυπομονησία που με ξάφνιαζε. Θυμόμουν τον τρόπο που καθόταν κοντά μου χωρίς να με στριμώχνει, τα μάτια του όταν προσπαθούσε να καταλάβει μια λέξη, το γέλιο που έβγαινε χαμηλό όταν κάτι τον ευχαριστούσε. Μια φορά μού άφησε ένα λείο, σκούρο βότσαλο στην παλάμη. Το είχε βρει μέσα στο νερό και το είχε κρατήσει. Το πήρα μαζί μου και κοιμήθηκα με τα δάχτυλα κλεισμένα γύρω του.
Όταν άρχισαν οι βροχές, με περίμενε κάτω από τον βράχο. Είχε ανάψει μια μικρή φωτιά. Έφτασα βρεγμένη ως τους ώμους και κάθισα κοντά της, τρίβοντας τα χέρια μου. Εκείνος έβαλε λίγο ξύλο στις φλόγες και μετακινήθηκε για να μου αφήσει το στεγνότερο μέρος. Έμεινα ώρα. Η βροχή δυνάμωνε, το φως λιγόστευε κι εγώ ήξερα πως έπρεπε να φύγω. Όταν όμως σηκώθηκα, εκείνος δεν προσπάθησε να με κρατήσει. Μάζεψε το δέρμα του και μου το πρόσφερε για τον δρόμο. Τότε κάθισα πάλι. Το άπλωσα πίσω από τους ώμους μας και πλησίασα αρκετά ώστε να τον αγγίζω. Ένιωσα την ανάσα του να αλλάζει. Γύρισε προς εμένα και ακούμπησε την παλάμη του δίπλα στη δική μου, χωρίς να την πιάσει. Έβαλα εγώ τα δάχτυλά μου μέσα στα δικά του.
Το πρώτο του άγγιγμα στο πρόσωπό μου ήταν προσεκτικό, σχεδόν διστακτικό. Έκλεισα τα μάτια για λίγο και, όταν τα άνοιξα, ήταν ακόμη εκεί, κοντά, περιμένοντας. Ακούμπησα το μέτωπό μου στο δικό του. Το φιλί ήρθε αδέξιο και μας έκανε να χαμογελάσουμε, πριν ξαναπλησιάσουμε. Έξω το νερό κατέβαινε από την πέτρα σε λεπτές γραμμές. Έμεινα μαζί του εκείνη τη νύχτα, μέσα στη ζέστη της φωτιάς και του σώματός του, και το πρωί ξύπνησα με το χέρι μου ακουμπισμένο στο στήθος του. Δεν είχα πάψει να ακούω τον έξω κόσμο. Άκουγα το ποτάμι, ένα ζώο που περνούσε στα χαλίκια, τον αέρα στα δέντρα. Για πρώτη φορά έπειτα από πολύ καιρό, όμως, δεν βιάστηκα να σηκωθώ.
Η μητέρα μου κατάλαβε πριν της μιλήσω. Κοίταξε το δέρμα που είχα φέρει, ύστερα το πρόσωπό μου. Με ρώτησε πού είχα κοιμηθεί και της είπα. Δεν φώναξε. Αυτό με δυσκόλεψε περισσότερο. Κάθισε απέναντί μου και άρχισε να ξύνει ένα δέρμα με τόση δύναμη, που φοβήθηκα πως θα το έσκιζε. Οι δικοί μας ήξεραν την ομάδα του· την είχαν δει πέρα από τη χαράδρα, είχαν βρει ίχνη της στα ίδια περάσματα όπου κυνηγούσαμε. Υπήρχαν παλιές ιστορίες για συναντήσεις που είχαν τελειώσει άσχημα. Η μητέρα μου ήθελε να ξέρει αν ήμουν ασφαλής. Έπειτα ήθελε να ξέρει τι θα γινόταν όταν θα φεύγαμε. Γιατί θα φεύγαμε σύντομα. Το κρύο κατέβαινε από τα ψηλά και το μικρό πόδι της αδελφής μου είχε πια γιατρευτεί αρκετά για τον δρόμο. Στην πρώτη ερώτηση απάντησα αμέσως. Στη δεύτερη δεν είχα απάντηση.
Του μίλησα το επόμενο απόγευμα. Έδειξα την πλαγιά, τα πράγματα που κουβαλούσαμε στα ταξίδια, τα πουλιά που είχαν ήδη αρχίσει να φεύγουν. Περπάτησα λίγα βήματα και γύρισα προς εκείνον. Στην αρχή νόμισε πως του ζητούσα να με συνοδεύσει ως την ομάδα μου. Έπειτα κατάλαβε ότι μιλούσα για μακρινό δρόμο. Κοίταξε πίσω, προς τη χαράδρα όπου ήταν οι δικοί του. Άρχισε να λέει πολλά μαζί, κι εγώ ένιωσα την ανεπάρκεια των λίγων λέξεων που είχαμε μάθει. Ως τότε μας αρκούσαν για τη φωτιά, την τροφή, τη βροχή, για να ζητήσουμε ή να προσφέρουμε ένα άγγιγμα. Τώρα έπρεπε να χωρέσουν ανθρώπους που δεν ήταν εκεί, υποχρεώσεις που δεν γνώριζα, φόβους που δεν μπορούσε να μου εξηγήσει. Σταμάτησα να μιλώ και κάθισα. Κάθισε κι εκείνος, αλλά εκείνο το βράδυ υπήρχε πάλι ανάμεσά μας ο χώρος της πρώτης συνάντησης.
Δύο μέρες δεν τον είδα. Την τρίτη κατέβηκα αποφασισμένη να περιμένω ως το σκοτάδι. Ήρθε αργά, μαζί με μια ηλικιωμένη γυναίκα που περπατούσε με κόπο. Στάθηκε λίγο πίσω της και την άφησε να με κοιτάξει. Είδα στα μάτια της κάτι γνώριμο, μια επιφύλαξη που έμοιαζε με της μητέρας μου. Ο άνδρας της μίλησε, έπειτα έδειξε εμένα. Η γυναίκα άπλωσε το χέρι και άγγιξε το δέρμα στους ώμους μου. Είπε κάτι που δεν κατάλαβα. Εκείνος χαμήλωσε το κεφάλι. Τότε κατάλαβα τουλάχιστον αυτό: είχε δικούς του ανθρώπους που θα του έλειπαν. Είχε έρθει από έναν τόπο όπου κάποιος περίμενε την επιστροφή του, όπως περίμεναν κι εμένα. Έβγαλα το δέρμα για να της το δώσω, αλλά εκείνη έσπρωξε απαλά το χέρι μου πίσω. Πριν φύγει, εκείνος την αγκάλιασε και έμειναν έτσι πολλή ώρα.
Το πρωί της αναχώρησης κρατούσα δεμένο τον μικρό μου μπόγο και κοίταζα το μονοπάτι προς το ποτάμι. Η μητέρα μου είχε ήδη φορτωθεί τα πράγματά της. Η αδελφή μου στεκόταν δίπλα μου και δεν μιλούσε. Όταν εκείνος εμφανίστηκε, δύο άνδρες της ομάδας μας σταμάτησαν αυτό που έκαναν. Ο ένας έπιασε το κοντάρι του. Ο άλλος τον αναγνώρισε· είχε δει ποιος μας έφερε το παιδί πίσω. Πήγα να σταθώ δίπλα του. Κουβαλούσε τα όπλα του, λίγη τροφή και δέρματα δεμένα στην πλάτη. Η μητέρα μου πλησίασε, τον κοίταξε και του έδειξε το φορτίο που είχαμε αφήσει για μένα. Εκείνος κοίταξε πρώτα εμένα. Έγνεψα. Το σήκωσε, το στερέωσε στον ώμο και περίμενε. Κανείς δεν του έδωσε καλωσόρισμα. Κανείς όμως δεν του έκλεισε τον δρόμο. Ξεκινήσαμε με εκείνον πίσω μου και την αδελφή μου να γυρίζει κάθε τόσο για να βεβαιωθεί πως ακολουθούσε.
Δεν έγινε εύκολη η ζωή επειδή περπάτησε μαζί μας. Υπήρξαν νύχτες που οι δικοί μας κρατούσαν τα πράγματά τους μακριά από τα δικά του, μέρες που τον άφηναν έξω από μια συζήτηση ακόμη κι όταν καταλάβαινε αρκετά για να συμμετάσχει. Υπήρξαν και φορές που εγώ θύμωνα επειδή δεν μπορούσα να του εξηγήσω όσα ήθελα. Εκείνος μάθαινε τις λέξεις μας, εγώ τις δικές του, κι αργότερα μπορούσαμε πια να διαφωνούμε χωρίς να δείχνουμε πέτρες, δέντρα και δρόμους. Στον πρώτο δύσκολο χειμώνα μοιράστηκε το κρέας του με τη μητέρα μου. Εκείνη επιδιόρθωσε το σκισμένο του δέρμα. Την άνοιξη επιστρέψαμε μαζί στη χαράδρα για να δει τους δικούς του. Έκλαψε όταν συνάντησε την ηλικιωμένη γυναίκα. Ως τότε δεν τον είχα δει να κλαίει.
Χρόνια αργότερα, η κόρη μας με ρώτησε πώς τον γνώρισα. Είχε τα μάτια του και τον τρόπο της αδελφής μου να μην αφήνει καμία απάντηση χωρίς δεύτερη ερώτηση. Της είπα για το ποτάμι, για το χτυπημένο πόδι, για το δέρμα που μας είχε δώσει. Εκείνη ήθελε να ξέρει πότε αποφάσισα πως θα κοιμόμουν δίπλα του. Έβγαλα από τα πράγματά μου το σκούρο βότσαλο, λείο ακόμη από το νερό και από τα χρόνια που το κρατούσα. Το έβαλα στην παλάμη της. Προσπάθησα να θυμηθώ μια στιγμή που να περιείχε ολόκληρη την απάντηση, αλλά έβλεπα πολλές: το κρέας που είχε μοιράσει, τα δάχτυλά του γύρω από τα δικά μου, το πρόσωπό του καθώς αποχαιρετούσε τη γυναίκα στη χαράδρα. Από την άλλη άκρη της φωτιάς εκείνος μας κοίταξε και χαμογέλασε. «Στην αρχή τον φοβήθηκα», της είπα. Ύστερα άπλωσα το χέρι προς το μέρος του, κι εκείνος έκανε λίγο χώρο για να καθίσω.
Μυθοπλασία εμπνευσμένη από το θέμα των επαφών μεταξύ Νεάντερταλ και Homo sapiens. Οι χαρακτήρες και τα γεγονότα είναι επινοημένα.
Οι εικόνες δημιουργήθηκαν με τεχνητή νοημοσύνη για την εικονογράφηση της ιστορίας και αποτελούν καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις, όχι επιστημονικές ανακατασκευές.