«Οσυγγραφέας είναι με ψευδώνυμο. Λέγεται ότι είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ. Γράφει όμως ένα βιβλίο συγκλονιστικό με θέμα [για παράδειγμα] τα χειρόγραφα του Σαίξπηρ, που θα κυκλοφορήσει το 2008». Δεν είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η αγορά βιβλίου στην Αμερική και στην Ευρώπη. Στο ρόλο των κατασκευαστών μπεστ σέλερ είναι οι λεγόμενοι scout (=ανιχνευτής), οι οποίοι είναι οι άρχοντες των διεθνών εκθέσεων βιβλίου. Για ένα τέτοιο «προϊόν», που στην ουσία δεν το έχει δει ο αγοραστής του, η τιμή για τα συγγραφικά δικαιώματα στη φετινή έκθεση βιβλίου της Φρανκφούρτης δεν ήταν κάτω από δέκα χιλιάδες ευρώ!
Για ένα βιβλίο που θα κυκλοφορήσει στην Ελλάδα το 2008, αλλά θα αρχίσει να γράφεται το 2007, ο συγγραφέας, μέσω των scouts και των ατζέντηδων, έχει ήδη πουλήσει, μερικές φορές πανάκριβα, τα συγγραφικά δικαιώματα σε αρκετούς εκδότες ανά τον κόσμο.
Μια πολύπλοκη και καλοκουρδισμένη μηχανή είναι η αγορά του βιβλίου, την οποία αποτελούν οι scouts, οι ατζέντηδες και οι editors, οι επαγγελματίες αναγνώστες δηλαδή. Πολύ συχνά διαμορφώνουν τις αναγνωστικές επιλογές και τις θεματολογικές μόδες στα βιβλία που διαβάζονται και πουλιούνται. Για να ξετυλίξουμε λίγο το κουβάρι…
Ο scout: ο ανιχνευτής είναι ο ενδιάμεσος κρίκος μεταξύ εκδοτών και ατζέντηδων. Βασική του εργασία είναι να έχει εικόνα των εκδοτικών κατηγοριών και του εκδοτικού ύφους του εκδότη για τον οποίο δουλεύει. Εχοντας μια πρώιμη πληροφόρηση για το τι θα κυκλοφορήσει ενημερώνει τους «πελάτες» του εκδότες, με τους οποίους συνεργάζεται σε κάθε χώρα.
Ο ατζέντης: Αντικείμενο της δουλειάς του είναι η προώθηση συγκεκριμένων συγγραφέων. Ενας εκδοτικός οίκος συνεργάζεται με ατζέντηδες για να προωθήσει τους συγγραφείς τους. Στο εξωτερικό δεν υπάρχει συγγραφέας χωρίς ατζέντη. Τις περισσότερες φορές, οι ατζέντηδες συνεργάζονται με editors, με τους επαγγελματίες αναγνώστες δηλαδή.
Ο editor: Εχει καθοριστική παρέμβαση στη διαδικασία της γραφής του συγγραφέα με τον οποίο συνεργάζεται. Δηλαδή μπορεί να του υποδείξει να αλλάξει κάποια κεφάλαια, να τροποποιήσει την πλοκή, έτσι ώστε να γίνει περισσότερο «διαπραγματεύσιμο» στο χρηματιστήριο των δικαιωμάτων.
Στην Ελλάδα με scouts συνεργάζονται οι εκδόσεις «Λιβάνης», «Ψυχογιός» και «Ελληνικά Γράμματα».
«Οι scouts στις διεθνείς εκθέσεις βιβλίου δημιουργούν ατμόσφαιρα χρηματιστηρίου, κυριολεκτικά. Λειτουργούν σαν παπαγαλάκια», λένε στην «K» ο Αρης Μαραγκόπουλος και ο Βαγγέλης Γεωργακάκης από τα «Ελληνικά Γράμματα». Με ποιον τρόπο ακριβώς; «O κάθε scout διαβάζει ένα βιβλίο και το πλασάρει σε 10 διαφορετικούς εκδότες από δέκα διαφορετικές χώρες. Πλασάρει ό,τι αρέσει σ’ εκείνον ή ό,τι αρέσει στον εκδότη που εκπροσωπεί», λέει ο Ανταίος Χρυσοστομίδης από τις εκδόσεις «Καστανιώτης». Δημιουργώντας έτσι, προκατασκευάζοντας δηλαδή, τα μπεστ σέλερ. «H θεματολογία που αυτή τη στιγμή είναι της μόδας χρειάζεται τα εξής συστατικά: αποκρυφισμός, δομή θρίλερ, οπωσδήποτε έρωτας, πρωταγωνιστές ιστορικά και αναγνωρίσιμα πρόσωπα από οποιαδήποε ιστορική περίοδο (π.χ. Γκάντι, Ντα Βίντσι, Χίτλερ, Αρχιμήδης, κ.λπ.) και η πλοκή τους εκτυλίσσεται απαραιτήτως σε πολλές χώρες του κόσμου», συμφωνούν οι συνομιλητές μας και από τους δύο εκδοτικούς οίκους. Βιβλία που δεν είναι μπεστ σέλερ, αλλά γράφονται βάσει αυτής της «συνταγής» χτυπιούνται με τρελά ποσά. «Για να καθήσει ένα μπεστ σέλερ σ’ έναν εκδότη, πρέπει να πάρει 15 βιβλία», λέει ο Αντώνης Καλοκύρης, από τις εκδόσεις «Κέδρος». «H Αμερική προσπαθεί να επιβάλει ένα είδος λογοτεχνίας, που λέγεται βιβλίο της διασκέδασης», επισημαίνει ο Αντ. Χρυσοστομίδης.
Κάθε λογοτεχνική μόδα δημιουργεί μιμητές, μέχρι να έρθει η επόμενη. Ομως ο κάθε scout με κάθε βιβλίο γνωστού συγγραφέα πουλάει οπωσδήποτε και ένα δεύτερο που ακόμα δεν έχει γραφτεί.
Τα αποτελέσματα: «H καλή λογοτεχνία εξοστρακίζεται», λέει η Κάτια Λεμπέση των εκδόσεων «Κέδρος». «Τα μεγάλα εκδοτικά προωθούν μπεστεσελερίστικα βιβλία. Ελπίζω, όμως, ότι δεν θα πάψουν να υπάρχουν οι μικροί ποιοτικοί θύλακες». Ούτως εχόντων των πραγμάτων στη διεθνή αγορά βιβλίου, τι τύχη έχουν τα ελληνικά βιβλία, όταν επιχειρούν να «ταξιδέψουν» στο εξωτερικό; Οι εκδότες ξέρουν πολύ καλά τη δυσκολία του πράγματος. Οπως ξέρουν ότι αν θέλουν να επιβιώσουν θα πρέπει να παίξουν στο χρηματιστήριο του μπεστ σέλερ. Πάντα με οικονομικό ρίσκο, το οποίο όμως έχει επιπτώσεις στην έκδοση άλλων, καλύτερων ίσως βιβλίων, που δεν ακολουθούν όμως τη συνταγή.
Οι Ελληνες στο χρηματιστήριο αξιών λογοτεχνίας
«Ολα αυτά τα χρόνια είχαμε πείσει τους ξένους ότι είμαστε μικρή χώρα με μικρό αναγνωστικό κοινό. Μετά τη φετινή Φρανκφούρτη ορισμένοι εκδότες αρχίζουν να πληρώνουν φοβερά ποσά, που δεν ξέρω αν θα τα πάρουν πίσω. Είναι σαν αυτοχειρία», λέει ο Ανταίος Χρυσοστομίδης. Ας δούμε πού κινούνται οι τιμές για προκαταβολή έναντι δικαιωμάτων στις διεθνείς αγορές βιβλίου.
– Για βιβλίο πρωτοεμφανιζόμενου Μαλαισιανού συγγραφέα, ελληνικός εκδοτικός οίκος αποσύρθηκε από τη δημοπρασία στα 18 χιλιάδες ευρώ. Φυσικά το βιβλίο αγόρασε άλλος Ελληνας εκδότης με υψηλότερη τιμή!
– Τα «Ελληνικά Γράμματα» για ένα από τα πιο πολυσυζητημένα βιβλία της περυσινής Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου στη Φρανκφούρτη, «Το λαϊκό διάταγμα της αγάπης», που κυκλοφόρησε φέτος, πλήρωσαν 12 χιλιάδες ευρώ.
– Οι τιμές για βιβλία του Νταν Μπράουν, του «Χάρι Πότερ», του Ουμπέρτο Εκο, κ.λπ. είναι δεκάδες χιλιάδες ευρώ!
– Στη φετινή έκθεση της Φρανκφούρτης Ελληνες εκδότες έκλεισαν βιβλία δίνοντας περισσότερα από 30 χιλιάδες ευρώ έναντι δικαιωμάτων.
Στην Ελλάδα τους ατζέντηδες των Αγγλοσαξόνων συγγραφέων και εκδοτικών οίκων εκπροσωπεί το γραφείο JLM της Νέλλης Μουκάκου. Τα περισσότερα από τα βιβλία της γαλλικής εκδοτικής αγοράς τα προωθούν στους Ελληνες εκδότες η Νίκη Ντουζέ και η Κατερίνα Φράγκου. Οι ατζέντηδες πληρώνονται με ποσοστά επί των συμβολαίων, η τιμή των οποίων αφορά προκαταβολή έναντι των συγγραφικών δικαιωμάτων.
http://www.kathimerini.gr/
