Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία της τεχνολογίας που μοιάζουν ασήμαντες όταν συμβαίνουν, αλλά χρόνια αργότερα αποδεικνύεται ότι άλλαξαν τα πάντα. Μία τέτοια ιστορία συνδέει τον Στιβ Τζομπς, τη CIA, τον Ψυχρό Πόλεμο και μια εταιρεία υπολογιστών που σήμερα ελάχιστοι καταναλωτές θυμούνται: τη NeXT.
Η εταιρεία που δημιούργησε ο Τζομπς μετά την αποχώρησή του από την Apple αντιμετώπισε σοβαρές οικονομικές δυσκολίες. Όμως ένας εξαιρετικά σημαντικός πελάτης εμφανίστηκε την κατάλληλη στιγμή: ο κόσμος των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών. Και η συνεργασία αυτή έμελλε να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη σημασία από μια απλή κρατική παραγγελία.
Η CIA χτυπά την πόρτα του Τζομπς
Η ιστορία αρχίζει το 1986, στην καρδιά του Ψυχρού Πολέμου. Η κυβέρνηση του Ρόναλντ Ρίγκαν διοχέτευε τεράστια κεφάλαια στην άμυνα, ενώ οι αμερικανικές υπηρεσίες αναζητούσαν νέες τεχνολογίες για δορυφορικά συστήματα, επεξεργασία πληροφοριών και στρατιωτικές εφαρμογές. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, άνθρωποι της CIA αντιλήφθηκαν ότι η επανάσταση που συντελούνταν στη Silicon Valley μπορούσε να αλλάξει και τον τρόπο λειτουργίας των μυστικών υπηρεσιών. Δύο από αυτούς, ο Τζο Ρομέλο και ο Τζεφ Χάρις, οι οποίοι εργάζονταν στο απόρρητο «Program B» για την ανάπτυξη δορυφορικών συστημάτων αναγνώρισης, ενδιαφέρθηκαν για τη νέα εταιρεία του Τζομπς. Οι άνθρωποι της CIA εμφανίστηκαν στα γραφεία της NeXT ζητώντας προσωπική συνάντηση μαζί του για ζητήματα που αφορούσαν την άμυνα και τις υπηρεσίες πληροφοριών. Δεν μπορούσαν, φυσικά, να αποκαλύψουν όλες τις λεπτομέρειες. Ο Τζομπς, πάντως, δεν ήταν εντελώς ξένος προς αυτόν τον κόσμο. Μέσω της Pixar είχε ήδη έρθει έμμεσα σε επαφή με την αμυντική βιομηχανία, καθώς η εταιρεία συνεργαζόταν με την ESL για την ανάπτυξη υπολογιστικού συστήματος που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από αναλυτές υπηρεσιών πληροφοριών στην εξέταση δορυφορικών εικόνων.
«Θέλω 20.000 υπολογιστές»
Όταν τελικά πραγματοποιήθηκε η συνάντηση με τον Ρομέλο, ο άνθρωπος της CIA απέφυγε να αποκαλύψει στον Τζομπς τι ακριβώς σχεδίαζαν οι υπηρεσίες. Και ο ίδιος ο Τζομπς δεν ήθελε να γνωρίζει περισσότερα από όσα ήταν απαραίτητα. Η συζήτηση πέρασε γρήγορα στην ουσία: πόσους υπολογιστές μπορούσε να κατασκευάσει η NeXT; Η απάντηση του ανθρώπου των υπηρεσιών ήταν εντυπωσιακή: ήθελε 20.000 μονάδες μέσα σε έναν χρόνο. Οι υπολογιστές θα δέχονταν ειδικές τροποποιήσεις, μεταξύ των οποίων ταχύτερο επεξεργαστή της Motorola και ειδική κάρτα γραφικών της Intel. Οι αλλαγές, όμως, δεν θα πραγματοποιούνταν από τη NeXT, αλλά αργότερα από συνεργάτες των υπηρεσιών. Ο Τζομπς απέκτησε μάλιστα άδεια υψηλού επιπέδου ασφαλείας ώστε να μπορεί να επισκέπτεται διαβαθμισμένες εγκαταστάσεις.
Η NeXT χρειαζόταν απεγνωσμένα χρήματα
Η συμφωνία ήρθε σε μια κρίσιμη στιγμή. Η NeXT αντιμετώπιζε σημαντικές δυσκολίες. Οι υπολογιστές της ήταν τεχνολογικά φιλόδοξοι, αλλά ακριβοί και απρόσιτοι για μεγάλο μέρος της αγοράς. Παράλληλα, οι πωλήσεις προς πανεπιστήμια, στις οποίες είχε ποντάρει ο Τζομπς, δεν εξελίχθηκαν όπως περίμενε.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η κρατική συμφωνία αποκτούσε τεράστια σημασία για την επιβίωση της εταιρείας. Η πραγματική εμπλοκή της CIA παρέμενε μάλιστα κρυφή, ενώ επισήμως ως αγοραστής εμφανιζόταν η NSA. Οι επισκέψεις κυβερνητικών στελεχών στα γραφεία της εταιρείας είχαν σχεδόν κινηματογραφικό χαρακτήρα. Πρώην εργαζόμενος της NeXT θυμόταν ανθρώπους να εμφανίζονται χωρίς επαγγελματικές κάρτες, να παρακολουθούν τις παρουσιάσεις των συστημάτων και να αποχωρούν χωρίς να εξηγούν ποιοι πραγματικά ήταν ή τι ακριβώς ήθελαν.
Από τη Silicon Valley στους κατασκόπους
Η παραγωγή άρχισε να ανεβαίνει εντυπωσιακά. Από περίπου 100 σταθμούς εργασίας τον πρώτο μήνα, η NeXT έφτασε στους 1.500 και αργότερα στους 5.000 υπολογιστές τον μήνα. Οι υπολογιστές φορτώνονταν σε φορτηγά χωρίς διακριτικά και μεταφέρονταν σε εταιρεία-βιτρίνα της CIA, όπου εγκαθίσταντο οι ειδικοί επεξεργαστές και οι κάρτες γραφικών. Στη συνέχεια κατευθύνονταν στην αεροπορική βάση Moffett Field και από εκεί, με μεταγωγικά C-5, στους διαβαθμισμένους προορισμούς τους. Τελικά, οι υπολογιστές χρησιμοποιήθηκαν από αναλυτές του National Reconnaissance Office (NRO), οι οποίοι επεξεργάζονταν δορυφορικές εικόνες για να εντοπίζουν, μεταξύ άλλων, μετακινήσεις στρατιωτικών δυνάμεων ή πιθανή κατασκευή εγκαταστάσεων πυραύλων. Ακόμη πιο σημαντικό ήταν ότι τα συστήματα της NeXT επέτρεψαν τη διαμοίραση πληροφοριών μεταξύ δικτύων και έδωσαν σε στρατιωτικούς ανά τον κόσμο τη δυνατότητα να βλέπουν και να αναλύουν πρόσφατα αποκτημένες εικόνες σχεδόν σε πραγματικό χρόνο — κάτι εξαιρετικά προηγμένο για την εποχή.
Και μετά ήρθε η Apple
Η ιστορία παίρνει ακόμη μεγαλύτερη διάσταση όταν φτάνουμε στο 1996. Εκείνη τη χρονιά η Apple εξαγόρασε τη NeXT και ο Στιβ Τζομπς επέστρεψε στην εταιρεία που είχε συνιδρύσει και από την οποία είχε αποχωρήσει περισσότερο από μία δεκαετία νωρίτερα. Η επιστροφή του άλλαξε την ιστορία της τεχνολογίας. Ακολούθησαν τα προϊόντα που μεταμόρφωσαν την Apple και ολόκληρες αγορές, από το iPod και το iTunes μέχρι αργότερα το iPhone. Και υπήρχε ακόμη μία κληρονομιά της NeXT που αποδείχθηκε καθοριστική: το λειτουργικό NEXTSTEP αποτέλεσε τεχνολογική βάση για τα μεταγενέστερα λειτουργικά συστήματα και προϊόντα της Apple. Χωρίς τις μυστικές υπηρεσίες θα υπήρχε η ίδια Apple; Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα που αφήνει πίσω της η ιστορία. Δεν μπορεί φυσικά να γνωρίζει κανείς πώς ακριβώς θα είχε εξελιχθεί η πορεία του Τζομπς σε ένα διαφορετικό σενάριο. Ωστόσο, άνθρωπος που είχε συμμετάσχει στη συμφωνία υποστήριξε αργότερα ότι η στήριξη του κόσμου των υπηρεσιών πληροφοριών ουσιαστικά έδωσε στον Τζομπς άλλα πέντε χρόνια για να σταθεροποιήσει και να αναπτύξει τη NeXT και να αποδείξει τις ικανότητές του ως επιχειρηματικός ηγέτης. Και κάπου εδώ η ιστορία αποκτά μια συναρπαστική ειρωνεία. Η CIA ενδιαφέρθηκε για τους υπολογιστές του Τζομπς επειδή αναζητούσε καλύτερους τρόπους να επεξεργάζεται τις εικόνες των κατασκοπευτικών δορυφόρων της. Η NeXT απέκτησε έναν πολύτιμο πελάτη σε μια περίοδο κατά την οποία χρειαζόταν απεγνωσμένα πωλήσεις. Χρόνια αργότερα η Apple αγόρασε τη NeXT, ο Τζομπς επέστρεψε στο σπίτι που είχε δημιουργήσει και η τεχνολογία της εταιρείας του πέρασε στο DNA μιας νέας γενιάς προϊόντων. Μια μυστική συνεργασία που ξεκίνησε στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου μπορεί, τελικά, να αποτέλεσε έναν από τους άγνωστους κρίκους στην αλυσίδα που οδήγησε στη σύγχρονη Apple.
