Γράφει ο Γιάννης Χατζηιωαννίδης
Υπάρχουν επαγγέλματα στα οποία το οκτάωρο είναι περισσότερο θεωρία παρά πραγματικότητα. Και η κατασκοπεία βρίσκεται μάλλον στην κορυφή αυτής της λίστας. Ένας αξιωματικός πληροφοριών δεν μπορεί να αποφασίσει ότι η αποστολή τελείωσε επειδή το ρολόι έδειξε πέντε το απόγευμα, ούτε ένας αναλυτής μπορεί να αγνοήσει μια κρίσιμη πληροφορία επειδή έφτασε στο κινητό του Κυριακή πρωί. Για δεκαετίες, αυτή ακριβώς ήταν μία από τις άγραφες αρχές των μεγάλων υπηρεσιών πληροφοριών: η δουλειά δεν προσαρμόζεται στη ζωή σου· πολλές φορές η ζωή σου είναι εκείνη που αναγκάζεται να προσαρμοστεί στη δουλειά. Στη CIA, όμως, φαίνεται ότι αυτή η κουλτούρα συναντά πλέον μια γενιά που μεγάλωσε με εντελώς διαφορετική αντίληψη για την εργασία.
Ο απρόσμενος «πονοκέφαλος» της CIA λέγεται Gen Z
Η συζήτηση άνοιξε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς πρώην στελέχη της CIA περιγράφουν ένα χάσμα ανάμεσα στους βετεράνους της Υπηρεσίας και στους νεότερους αξιωματικούς της Generation Z. Δεν πρόκειται απαραίτητα για έλλειψη πατριωτισμού ή διάθεσης προσφοράς. Πρόκειται περισσότερο για μια διαφορετική αντίληψη σχετικά με το πόσο μεγάλο κομμάτι της προσωπικής ζωής πρέπει να θυσιάζεται στον βωμό της επαγγελματικής αποστολής. Οι παλαιότερες γενιές των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών διαμορφώθηκαν μέσα στον Ψυχρό Πόλεμο, στην 11η Σεπτεμβρίου, στο Αφγανιστάν, στο Ιράκ και στον παγκόσμιο πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Για πολλούς από αυτούς, οι ατελείωτες ώρες εργασίας, τα ξενύχτια, οι αιφνίδιες μετακινήσεις και η διαρκής ετοιμότητα δεν θεωρούνταν έκτακτες συνθήκες. Ήταν μέρος του επαγγέλματος.
Ο Marc Polymeropoulos γνωρίζει αυτή την πραγματικότητα από πρώτο χέρι. Υπηρέτησε επί 26 χρόνια στη CIA, έφτασε στο Senior Intelligence Service και πέρασε από επιχειρησιακές θέσεις στο εξωτερικό και στα κεντρικά, με αντικείμενο μεταξύ άλλων τη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη, την Ευρασία και την αντιτρομοκρατία. Σε πρόσφατη παρέμβασή του στο The Cipher Brief περιέγραψε τις συζητήσεις που έχει με πρώην συναδέλφους του για τη νέα γενιά αξιωματικών. Από αυτές, όπως γράφει, προκύπτουν στοιχεία που θεωρεί ταυτόχρονα ενθαρρυντικά και ανησυχητικά.
Ένα από τα ζητήματα είναι ότι οι νεότεροι αξιωματικοί θέλουν συχνότερα να γνωρίζουν το «γιατί» πίσω από μια απόφαση. Δεν αρκούνται απαραίτητα στο «κάν’ το επειδή σου το είπαν». Για μια σύγχρονη επιχείρηση αυτό μπορεί να θεωρείται υγιές: ένας εργαζόμενος που κατανοεί τον στόχο μπορεί να αποδώσει καλύτερα. Για μια υπηρεσία πληροφοριών, όμως, τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες ένας αξιωματικός γνωρίζει μόνο όσα χρειάζεται να γνωρίζει και η πειθαρχία, η ταχύτητα και η τήρηση της ιεραρχίας αποτελούν στοιχεία της ίδιας της επιχειρησιακής ασφάλειας.
«Δεν θέλουν να δουλέψουν τη νύχτα»
Ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση προκαλεί ένα περιστατικό που μετέφερε ο Polymeropoulos. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, επικεφαλής σταθμού της CIA αντιμετώπιζε δυσκολίες στο να πείσει νεότερους αξιωματικούς να βγουν για δουλειά τη νύχτα. Για κάποιον που έχει περάσει δεκαετίες στις επιχειρήσεις, μια τέτοια συζήτηση ακούγεται σχεδόν αδιανόητη. Η νύχτα δεν είναι «υπερωρία» όταν η αποστολή απαιτεί να συναντήσεις μια πηγή, να πραγματοποιήσεις μια επιχειρησιακή ενέργεια ή να ανταποκριθείς σε μια ξαφνική εξέλιξη. Η πραγματικότητα των μυστικών υπηρεσιών δεν ακολουθεί ωράρια γραφείου.
Αρκεί άλλωστε να δει κανείς πώς η ίδια η CIA έχει περιγράψει δημόσια άλλες θέσεις εργασίας της. Αξιωματικός που είχε αναλάβει ενημερώσεις του President’s Daily Brief έχει περιγράψει ότι η ημέρα του άρχιζε στη μία τα ξημερώματα, με έλεγχο των μηνυμάτων και του προγράμματος του κυβερνητικού αξιωματούχου που επρόκειτο να ενημερώσει, και άφιξη στα κεντρικά περίπου στις 2:30 το πρωί. Δεν είναι κάθε θέση στη CIA έτσι, αλλά το παράδειγμα αποτυπώνει μια βασική πραγματικότητα: στον κόσμο των πληροφοριών το ωράριο καθορίζεται συχνά από την αποστολή και όχι από το ρολόι.
Οι νέοι κατάσκοποι δεν είναι απαραίτητα λιγότερο αφοσιωμένοι
Εδώ όμως βρίσκεται και η άλλη πλευρά της ιστορίας. Θα ήταν εύκολο —και πιθανότατα λανθασμένο— να καταλήξει κανείς στο συμπέρασμα ότι η Gen Z απλώς «δεν θέλει να δουλέψει». Οι νέοι αξιωματικοί εισέρχονται σε έναν κόσμο πολύ διαφορετικό από εκείνον των προκατόχων τους. Μεγάλωσαν με το Διαδίκτυο, τα κοινωνικά δίκτυα, την τεχνητή νοημοσύνη και τη μόνιμη ψηφιακή παρουσία. Καλούνται να υπηρετήσουν σε μια εποχή κατά την οποία η παραδοσιακή κατασκοπεία συνυπάρχει με κυβερνοεπιχειρήσεις, τεράστιους όγκους δεδομένων, δορυφορικές πληροφορίες, προηγμένα συστήματα παρακολούθησης και ΑΙ. Η ίδια η CIA, μάλιστα, αναζητεί σήμερα περισσότερο επιστημονικό και τεχνολογικό ταλέντο. Ο αναπληρωτής διευθυντής της, Michael Ellis, δήλωσε τον Σεπτέμβριο ότι η Υπηρεσία θέλει ένα ακόμη πιο τεχνικά καταρτισμένο ανθρώπινο δυναμικό τα επόμενα χρόνια και τόνισε τη σημασία γνώσεων στις επιστήμες και στην τεχνολογία. Παράλληλα, ανέφερε ότι η CIA πέτυχε τους στόχους προσλήψεών της για το 2026, παρά το μεγάλο κύμα αποχωρήσεων που είχε προηγηθεί. Επομένως, η εικόνα δεν είναι μιας CIA που αδυνατεί να βρει νέους ανθρώπους πρόθυμους να υπηρετήσουν. Είναι περισσότερο η εικόνα μιας ιστορικής υπηρεσίας που καλείται να ενσωματώσει μια διαφορετική γενιά χωρίς να χάσει εκείνα τα χαρακτηριστικά που θεωρεί απαραίτητα για την αποστολή της.
Μπορεί όμως ένας κατάσκοπος να έχει work-life balance;
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πραγματικό ερώτημα. Η Gen Z έχει συμβάλει περισσότερο από οποιαδήποτε προηγούμενη γενιά στην επαναφορά μιας συζήτησης που για χρόνια θεωρούνταν σχεδόν απαγορευμένη στους απαιτητικούς επαγγελματικούς χώρους: πόσα πρέπει να θυσιάζει ένας άνθρωπος για τη δουλειά του; Ο επαρκής ύπνος, η ψυχική και σωματική αντοχή, η οικογένεια και ο προσωπικός χρόνος δεν αποτελούν πολυτέλειες. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν επαγγέλματα των οποίων η ίδια η φύση καθιστά αδύνατη την απόλυτη προβλεψιμότητα. Ένας γιατρός στα επείγοντα δεν μπορεί να εγκαταλείψει έναν ασθενή επειδή τελείωσε η βάρδιά του χωρίς να υπάρξει παράδοση. Ένας πυροσβέστης δεν σταματά μια επιχείρηση επειδή ξημέρωσε Κυριακή. Και ένας αξιωματικός πληροφοριών δεν μπορεί να πει σε μια πηγή που βρίσκεται σε κίνδυνο ότι θα τη συναντήσει τη Δευτέρα επειδή το Σαββατοκύριακο είναι ελεύθερο. Αυτό ακριβώς είναι που κάνει τη συζήτηση μέσα στη CIA τόσο ενδιαφέρουσα. Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη σύγκρουση «Boomers εναντίον Gen Z». Πρόκειται για τη σύγκρουση ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις περί επαγγελματικού καθήκοντος. Η μία λέει ότι όταν επιλέγεις ένα επάγγελμα σαν αυτό, αποδέχεσαι εξαρχής ότι δεν υπάρχει σταθερό ωράριο. Η άλλη απαντά ότι ακόμη και οι πιο απαιτητικοί οργανισμοί οφείλουν να αναγνωρίζουν ότι οι άνθρωποί τους έχουν ζωή έξω από την υπηρεσία. Η CIA, τελικά, ίσως να μην αντιμετωπίζει «πρόβλημα Gen Z». Αντιμετωπίζει κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον: την ανάγκη να βρει τη χρυσή τομή ανάμεσα σε μια νέα εργασιακή κουλτούρα και σε ένα επάγγελμα που εδώ και δεκαετίες στηρίζεται στην ιδέα ότι, όταν χτυπήσει το τηλέφωνο, δεν έχει ιδιαίτερη σημασία αν είναι τρεις το πρωί.
Γιατί ο κόσμος της κατασκοπείας μπορεί να αλλάζει, η τεχνολογία μπορεί να αλλάζει και οι άνθρωποι που στελεχώνουν τις υπηρεσίες μπορεί επίσης να αλλάζουν. Υπάρχει όμως κάτι που δύσκολα αλλάζει: η πληροφορία δεν κοιτάζει ποτέ το ρολόι πριν εμφανιστεί.
