Γράφει ο Γιάννης Χατζηιωαννίδης
Ένα μήνυμα αργά το βράδυ, μια απάντηση χωρίς αναμονή, μια συνομιλία που δίνει στον χρήστη την αίσθηση ότι κάποιος τον προσέχει. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει κάτι περισσότερο από εργαλείο αναζήτησης πληροφοριών: ένας καθημερινός συνομιλητής, στον οποίο ο άνθρωπος εμπιστεύεται φόβους, απογοητεύσεις και προσωπικές επιθυμίες. Όταν, όμως, μια υπηρεσία σχεδιάζεται για να προσομοιώνει φίλο, σύντροφο ή συγγενή, προκύπτουν ερωτήματα που δεν περιορίζονται στην ποιότητα των απαντήσεών της. Αφορούν τα όρια της οικειότητας, την προστασία των χρηστών και την ευθύνη των εταιρειών που εμπορεύονται αυτή την εμπειρία. Η Κίνα έχει πλέον θεσπίσει ειδικό πλαίσιο για τις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης που προσομοιώνουν ανθρώπινα χαρακτηριστικά και παρέχουν συνεχή συναισθηματική αλληλεπίδραση. Οι κανόνες δημοσιεύθηκαν στις 10 Απριλίου 2026 και τέθηκαν σε ισχύ στις 15 Ιουλίου. Δεν αφορούν αυτομάτως κάθε ψηφιακό βοηθό: υπηρεσίες εξυπηρέτησης πελατών, εργασίας ή εκπαίδευσης, όταν δεν περιλαμβάνουν τέτοιου είδους συναισθηματική επικοινωνία, εξαιρούνται από το συγκεκριμένο πλαίσιο.
Τι αλλάζει για παιδιά και ενήλικους
Η προστασία των ανηλίκων βρίσκεται στο επίκεντρο. Οι πάροχοι δεν επιτρέπεται να τους προσφέρουν υπηρεσίες εικονικών στενών σχέσεων, όπως ψηφιακούς συντρόφους ή συγγενείς. Για παιδιά κάτω των 14 ετών, η πρόσβαση σε άλλες υπηρεσίες ανθρωπόμορφης αλληλεπίδρασης απαιτεί γονική συναίνεση. Παράλληλα, προβλέπονται ειδική λειτουργία για ανηλίκους και δυνατότητες γονικής εποπτείας. Για τους χρήστες γενικότερα, οι εταιρείες οφείλουν να διευκρινίζουν ότι η επικοινωνία γίνεται με τεχνητή νοημοσύνη και να υπενθυμίζουν τη διάρκεια χρήσης κάθε φορά που η συνεχόμενη αλληλεπίδραση υπερβαίνει ένα ακόμη δίωρο. Η υποκατάσταση της κοινωνικής συναναστροφής και η πρόκληση εξάρτησης δεν επιτρέπεται να αποτελούν στόχους της υπηρεσίας. Αυτή η παρέμβαση μεταφέρει το βάρος και στον σχεδιασμό του προϊόντος. Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσες ώρες συνομιλεί κάποιος με μια εφαρμογή, αλλά και τι τον ενθαρρύνει εκείνη να κάνει. Μια υπηρεσία που διευκολύνει τη συζήτηση διαφέρει από μια υπηρεσία που καλλιεργεί την εντύπωση ότι αποτελεί τη μοναδική ασφαλή σχέση στη ζωή του χρήστη. Η διαφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν η παραμονή στην εφαρμογή συνδέεται με συνδρομές, αγορές και εμπορικά οφέλη.
Η έρευνα δεν δίνει μία απλή απάντηση
Η επιστημονική εικόνα χρειάζεται προσοχή. Η μελέτη «AI Companions Reduce Loneliness», με συμμετοχή ερευνητών της Harvard Business School, διαπίστωσε ότι η αλληλεπίδραση με ψηφιακούς συντρόφους μπορεί να μειώνει προσωρινά τη μοναξιά. Σημαντικό στοιχείο ήταν η αίσθηση των συμμετεχόντων ότι κάποιος τους ακούει. Ωστόσο, στην παρακολούθηση διάρκειας μιας εβδομάδας, η ανακούφιση δεν συσσωρευόταν ούτε διατηρούνταν όταν σταματούσε η αλληλεπίδραση. Επομένως, η έρευνα δεν αποδεικνύει ότι τα chatbots λύνουν μακροπρόθεσμα το πρόβλημα της μοναξιάς, αλλά ούτε στηρίζει τον αντίθετο ισχυρισμό ότι αναγκαστικά το επιδεινώνουν. Μια διαφορετική μελέτη τεσσάρων εβδομάδων, με 981 συμμετέχοντες, κατέγραψε συσχέτιση της μεγαλύτερης καθημερινής χρήσης με υψηλότερη μοναξιά, λιγότερη κοινωνικοποίηση και μεγαλύτερη συναισθηματική εξάρτηση από το chatbot. Η διάκριση έχει σημασία: ο περισσότερος χρόνος χρήσης ήταν επιλογή των συμμετεχόντων και η συσχέτιση δεν αρκεί από μόνη της για να αποδείξει ότι η εφαρμογή προκάλεσε όλα αυτά τα αποτελέσματα. Δείχνει, όμως, γιατί η ένταση της χρήσης πρέπει να εξετάζεται μαζί με τον τρόπο λειτουργίας του συστήματος και τις ανάγκες του ανθρώπου.
Το δημογραφικό και τα όρια των συμπερασμάτων
Στη συζήτηση για την Κίνα εμφανίζεται και η ανησυχία ότι οι ψηφιακές σχέσεις μπορεί να περιορίζουν το ενδιαφέρον για γάμο και οικογένεια. Πρόκειται για μια πιθανή διάσταση, όχι για αποδεδειγμένη εξήγηση των δημογραφικών εξελίξεων. Το ίδιο το ρυθμιστικό κείμενο προβάλλει την ασφάλεια, την προστασία των δικαιωμάτων και την αποτροπή επιβλαβών πρακτικών· δεν τεκμηριώνει ότι οι ψηφιακοί σύντροφοι προκαλούν μείωση των γεννήσεων. Θα ήταν συνεπώς αυθαίρετο να παρουσιάζεται μια τόσο σύνθετη κοινωνική εξέλιξη ως αποτέλεσμα μιας εφαρμογής. Η ουσιαστική συζήτηση αρχίζει όταν αποφεύγουμε τόσο την εύκολη ειρωνεία όσο και τις υπερβολικές υποσχέσεις. Ένας άνθρωπος μπορεί να αισθανθεί πραγματική ανακούφιση μέσα από μια ψηφιακή συνομιλία. Αυτό δεν σημαίνει ότι απέναντί του υπάρχει κάποιος που αισθάνεται, επιλέγει και δεσμεύεται όπως ένας ανθρώπινος σύντροφος. Η πρόκληση για την τεχνολογία είναι να προσφέρει χρήσιμη υποστήριξη με σαφή όρια. Και για την κοινωνία, να αναρωτηθεί γιατί η προσοχή και η αποδοχή που αναζητούν οι άνθρωποι γίνονται συχνά ευκολότερα διαθέσιμες στην οθόνη παρά στην καθημερινή τους ζωή.
