Του Γιάννη Χατζηιωαννίδη
Μια σημαντική θεσμική αλλαγή φαίνεται πως εξετάζει το Μέγαρο Μαξίμου, με το βλέμμα στραμμένο στη φετινή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Κυριάκος Μητσοτάκης και οι στενοί συνεργάτες του έχουν καταλήξει στην ανάγκη δημιουργίας ενός νέου, αυτοτελούς υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας, με στόχο να συγκεντρωθούν κάτω από μία ενιαία πολιτική και διοικητική ομπρέλα τα πανεπιστήμια, η έρευνα και η σύνδεσή της με την πραγματική οικονομία.
Το σενάριο που βρίσκεται στο τραπέζι προβλέπει ότι ο πρωθυπουργός θα μπορούσε να παρουσιάσει τις προθέσεις του από το βήμα της ΔΕΘ στις αρχές Σεπτεμβρίου. Το μεγάλο ερώτημα είναι εάν η συγκρότηση του νέου υπουργείου θα επιχειρηθεί μέσα στους επόμενους μήνες ή εάν ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα εντάξει τη συγκεκριμένη μεταρρύθμιση στον σχεδιασμό της επόμενης κυβερνητικής περιόδου, υπό την προϋπόθεση φυσικά ότι θα κερδίσει τις επόμενες εθνικές εκλογές και θα σχηματίσει εκ νέου κυβέρνηση. Η συγκεκριμένη ιδέα, πάντως, δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά. Ο πρωθυπουργός είχε ήδη από τον περασμένο Φεβρουάριο αναφερθεί δημόσια στην προοπτική μιας διαφορετικής οργανωτικής δομής για την ανώτατη εκπαίδευση και την έρευνα.
Γιατί εξετάζεται η δημιουργία νέου υπουργείου
Βασικό επιχείρημα όσων εισηγούνται τη μεταρρύθμιση είναι ο σημερινός κατακερματισμός του συστήματος. Τα πανεπιστήμια υπάγονται στο υπουργείο Παιδείας, τα περισσότερα ερευνητικά κέντρα στο υπουργείο Ανάπτυξης, ενώ σημαντικοί φορείς, αρμοδιότητες και χρηματοδοτικά εργαλεία κατανέμονται και σε άλλα υπουργεία. Η δημιουργία ενός αυτοτελούς υπουργείου φιλοδοξεί να αλλάξει αυτή την εικόνα, δημιουργώντας ένα ενιαίο κέντρο σχεδιασμού για την πανεπιστημιακή πολιτική, την επιστημονική έρευνα, την καινοτομία και τη σύνδεση της παραγόμενης γνώσης με τις επιχειρήσεις και τις επενδύσεις.
Οι τέσσερις βασικοί πυλώνες
Η πρόταση που έχει επεξεργαστεί η επιστημονική ομάδα προβλέπει τέσσερις βασικούς άξονες.
Η Γενική Γραμματεία Ανώτατης Εκπαίδευσης θα έχει την ευθύνη των πανεπιστημίων και συνολικά της πανεπιστημιακής πολιτικής, ενώ η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας θα αποτελεί τον κεντρικό μηχανισμό σχεδιασμού της εθνικής στρατηγικής για την έρευνα. Παράλληλα, προβλέπεται η λειτουργία Εθνικού Οργανισμού Έρευνας, ο οποίος θα αναλάβει τη διαχείριση του σχετικού προϋπολογισμού, τις προκηρύξεις ερευνητικών προγραμμάτων και την κατανομή των κρατικών πόρων.
Τέταρτος πυλώνας θα είναι ο Ελληνικός Οργανισμός Καινοτομίας Α.Ε., με βασική αποστολή τη δημιουργία ισχυρότερων δεσμών ανάμεσα στα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα από τη μία πλευρά και την επιχειρηματικότητα και τις επενδύσεις από την άλλη.
Η ομάδα που επεξεργάστηκε την πρόταση
Τον συντονισμό της επιστημονικής ομάδας που επεξεργάστηκε την πρόταση που έχει φτάσει στο Μέγαρο Μαξίμου ανέλαβε ο ομότιμος καθηγητής του Χάρβαρντ Σπύρος Αρταβάνης-Τσάκωνας. Στο επιστημονικό σκέλος συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, ο πρόεδρος του ΕΣΕΤΕΚ Γιώργος Νούνεσης, ο πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης Περικλής Μήτκας, ο καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης Αχιλλέας Γραβάνης, η πρύτανις του Παντείου Χριστίνα Κουλούρη, ο πρώην πρύτανης του ΕΜΠ Ανδρέας Μπουντουβής, η καθηγήτρια του Παντείου Βασιλική Γεωργιάδου και ο διευθυντής Ερευνών Ιωάννης Ταλιανίδης. Από την κυβερνητική πλευρά στη διαδικασία συμμετείχαν ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος, οι υφυπουργοί Νίκος Παπαϊωάννου, Σταύρος Καλαφάτης και Βιβή Χαραλαμπογιάννη, καθώς και γενικοί και ειδικοί γραμματείς από τα υπουργεία Οικονομικών και Ανάπτυξης και την Προεδρία της Κυβέρνησης.
Το βλέμμα τώρα στη Θεσσαλονίκη
Εφόσον ο σχεδιασμός προχωρήσει, πρόκειται για μια αλλαγή που δεν θα αφορά απλώς τη δημιουργία ενός ακόμη υπουργείου. Θα συνεπάγεται μεταφορά αρμοδιοτήτων από υφιστάμενα υπουργεία και ουσιαστική αναδιάταξη του τρόπου με τον οποίο το κράτος οργανώνει την ανώτατη εκπαίδευση, χρηματοδοτεί την έρευνα και επιχειρεί να μετατρέψει την επιστημονική γνώση σε καινοτομία και οικονομική ανάπτυξη. Γι’ αυτό και αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον το βήμα της φετινής ΔΕΘ. Εκεί ενδέχεται να αποκαλυφθεί όχι μόνο εάν ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει αποφασίσει οριστικά τη δημιουργία του νέου υπουργείου, αλλά και —κυρίως— πότε σκοπεύει να προχωρήσει στη μεγάλη αυτή θεσμική αλλαγή.
