Γράφει ο Γιάννης Χατζηιωαννίδης
Η ανακοίνωση και οι πρώτες εικόνες από την πολυαναμενόμενη κινηματογραφική «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν έχουν ήδη προκαλέσει παγκόσμιο ενδιαφέρον. Ο βραβευμένος με Όσκαρ σκηνοθέτης, δημιουργός ταινιών όπως το Oppenheimer, το Interstellar και το Dunkirk, επιχειρεί αυτή τη φορά να μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη ένα από τα σημαντικότερα έργα που γράφτηκαν ποτέ: την Οδύσσεια του Ομήρου. Δεν πρόκειται απλώς για ακόμη μία κινηματογραφική μεταφορά ενός κλασικού έργου. Πρόκειται για την απόπειρα ενός από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες της εποχής μας να προσεγγίσει ένα κείμενο που εδώ και σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια αποτελεί θεμέλιο της παγκόσμιας λογοτεχνίας και του δυτικού πολιτισμού.
Ένα ταξίδι που δεν γερνά ποτέ
Η Οδύσσεια αφηγείται την περιπετειώδη επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη μετά το τέλος του Τρωικού Πολέμου. Ένα ταξίδι δέκα ετών, γεμάτο θεούς, τέρατα, Σειρήνες, Κύκλωπες, ναυάγια και αμέτρητες δοκιμασίες. Στην πραγματικότητα, όμως, η Οδύσσεια δεν είναι μόνο ένα επικό ταξίδι γεμάτο περιπέτειες. Είναι μια ιστορία για τον άνθρωπο. Για την επιμονή απέναντι στις δυσκολίες, τη νοσταλγία της πατρίδας, την πίστη στην οικογένεια και την αδιάκοπη προσπάθεια να επιστρέψει κανείς σε όσα αγαπά περισσότερο. Γι’ αυτό και ο Οδυσσέας εξακολουθεί να θεωρείται ένας από τους πιο διαχρονικούς λογοτεχνικούς ήρωες όλων των εποχών.
Η πρόκληση του Κρίστοφερ Νόλαν
Ο Κρίστοφερ Νόλαν έχει αποδείξει ότι αγαπά τις ιστορίες που προκαλούν τον θεατή να σκεφτεί. Οι ταινίες του χαρακτηρίζονται από σύνθετη αφήγηση, έντονο ψυχολογικό βάθος και εντυπωσιακή κινηματογράφηση. Η επιλογή της Οδύσσειας δείχνει ότι ο σκηνοθέτης δεν ενδιαφέρεται μόνο για τη θεαματική πλευρά του έπους, αλλά και για τα διαχρονικά ερωτήματα που θέτει: ποια είναι η πραγματική έννοια της επιστροφής, τι σημαίνει σπίτι και πόσο αλλάζει ένας άνθρωπος έπειτα από έναν μακρύ αγώνα. Οι προσδοκίες είναι ιδιαίτερα υψηλές, καθώς πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες κινηματογραφικές παραγωγές που βασίζονται σε έργο της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.
Ένα έργο που διαμόρφωσε τον παγκόσμιο πολιτισμό
Η επιρροή της Οδύσσειας ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας. Για αιώνες αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για συγγραφείς, ποιητές, ζωγράφους, μουσικούς και σκηνοθέτες σε ολόκληρο τον κόσμο. Από τον Δάντη και τον Τζέιμς Τζόυς μέχρι τη σύγχρονη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο, το ταξίδι του Οδυσσέα συνεχίζει να γεννά νέες αφηγήσεις, αποδεικνύοντας ότι τα μεγάλα έργα δεν ανήκουν μόνο στην εποχή που γράφτηκαν, αλλά σε όλες τις εποχές. Δεν είναι τυχαίο ότι η λέξη «οδύσσεια» χρησιμοποιείται σήμερα σχεδόν σε κάθε γλώσσα για να περιγράψει ένα δύσκολο, μακρύ και γεμάτο εμπόδια ταξίδι.
Η ταινία ως αφορμή για να ξαναδιαβάσουμε τον Όμηρο
Κάθε κινηματογραφική διασκευή αποτελεί μια νέα ερμηνεία του πρωτότυπου έργου. Ο δημιουργός μεταφέρει τη δική του οπτική, επιλέγει τι θα αναδείξει και τι θα αφήσει εκτός αφήγησης. Αυτό είναι και το στοιχείο που κάνει κάθε μεταφορά ξεχωριστή, χωρίς όμως να αντικαθιστά το αυθεντικό έργο. Ίσως, λοιπόν, η μεγαλύτερη προσφορά της νέας ταινίας να μην είναι μόνο η κινηματογραφική εμπειρία, αλλά το γεγονός ότι θα οδηγήσει χιλιάδες ανθρώπους να ανοίξουν ξανά τις σελίδες της Οδύσσειας και να γνωρίσουν τον Όμηρο μέσα από το πρωτότυπο κείμενο. Γιατί πριν από τα εντυπωσιακά οπτικά εφέ, τα μεγάλα κινηματογραφικά πλατό και τις σύγχρονες τεχνικές παραγωγής, υπήρχε ένας ποιητής που κατάφερε να δημιουργήσει έναν ήρωα ο οποίος εξακολουθεί να ταξιδεύει στη φαντασία της ανθρωπότητας σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια μετά. Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμα της Οδύσσειας: δεν αφηγείται απλώς την επιστροφή ενός βασιλιά στην Ιθάκη. Αφηγείται το διαχρονικό ταξίδι κάθε ανθρώπου προς τον δικό του προορισμό.
