Γράφει ο Γιάννης Χατζηιωαννίδης
Για αιώνες, η Ελβετία θεωρούσε ότι κατείχε τον χρόνο. Στα εργαστήρια της Γενεύης, του Νεσατέλ και της κοιλάδας του Ζου, γενιές ωρολογοποιών είχαν τελειοποιήσει γρανάζια, ελατήρια και μηχανικούς μηχανισμούς. Η ελβετική κυριαρχία έμοιαζε ακλόνητη. Μέχρι που ένας Ιάπωνας μηχανικός αποφάσισε ότι ο χρόνος μπορούσε να μετρηθεί διαφορετικά. Το όνομά του ήταν Τσουνέγια Νακαμούρα. Δεν εφηύρε τον κρύσταλλο quartz ούτε ήταν ο πρώτος άνθρωπος που χρησιμοποίησε ηλεκτρονικές ταλαντώσεις για τη μέτρηση του χρόνου. Η σχετική επιστημονική αρχή ήταν ήδη γνωστή και μεγάλα quartz ρολόγια χρησιμοποιούνταν σε εργαστήρια, ραδιοφωνικούς σταθμούς, πλοία και αστεροσκοπεία. Το πρόβλημα ήταν ότι αυτά τα συστήματα είχαν τεράστιο μέγεθος. Κανείς δεν είχε καταφέρει να συμπυκνώσει την τεχνολογία σε έναν μηχανισμό αρκετά μικρό, οικονομικό και αξιόπιστο ώστε να φορεθεί στον καρπό. Αυτό ακριβώς ανέλαβε να κάνει ο Νακαμούρα.
Το σχέδιο που έμοιαζε αδύνατο
Το 1959, η Suwa Seikosha, εταιρεία του ομίλου Seiko και σημερινή Seiko Epson, δημιούργησε μια ειδική ομάδα για την ανάπτυξη quartz ρολογιού χειρός. Επικεφαλής τέθηκε ο Τσουνέγια Νακαμούρα. Η αποστολή του δεν ήταν απλώς δύσκολη. Για τα δεδομένα της εποχής φαινόταν σχεδόν αδύνατη. Η ομάδα έπρεπε να μικρύνει τον κρύσταλλο quartz, να περιορίσει την κατανάλωση ενέργειας, να σχεδιάσει ένα ολοκληρωμένο ηλεκτρονικό κύκλωμα και να δημιουργήσει έναν μικροσκοπικό βηματικό κινητήρα που θα μετέτρεπε τα ηλεκτρικά σήματα σε κίνηση των δεικτών. Ένα μόνο από αυτά τα προβλήματα θα μπορούσε να σταματήσει ολόκληρο το εγχείρημα. Οι Ιάπωνες μηχανικοί, όμως, εργάστηκαν επί μία δεκαετία πάνω στη σμίκρυνση και στη σταθεροποίηση της τεχνολογίας. Ανέπτυξαν κρύσταλλο σε σχήμα διαπασών, νέο βηματικό κινητήρα και ηλεκτρονικά εξαρτήματα με πολύ χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας.
Η ημέρα που άλλαξε η ωρολογοποιία
Στις 25 Δεκεμβρίου 1969, η Seiko παρουσίασε στο Τόκιο το Quartz Astron 35SQ, το πρώτο quartz ρολόι χειρός που διατέθηκε εμπορικά στον κόσμο. Η ομάδα του Νακαμούρα είχε καταφέρει να κατασκευάσει μόλις είκοσι κομμάτια μέχρι το τέλος εκείνης της χρονιάς. Το ρολόι κόστιζε 450.000 γιεν, ποσό αντίστοιχο με την τιμή ενός αυτοκινήτου στην Ιαπωνία της εποχής. Δεν ήταν ακόμη ένα προσιτό προϊόν για τις μάζες.
Ήταν, όμως, μια δήλωση τεχνολογικής ισχύος.
Το Astron παρουσίαζε απόκλιση περίπου πέντε δευτερολέπτων τον μήνα, όταν ένα συνηθισμένο μηχανικό ρολόι μπορούσε να χάνει ή να κερδίζει δεκάδες δευτερόλεπτα μέσα σε μία ημέρα. Η ακρίβειά του ήταν περίπου εκατό φορές μεγαλύτερη από εκείνη ενός συμβατικού μηχανικού ρολογιού. Η φράση που συνόδευσε το Astron έμοιαζε τότε υπερβολική: «Μια μέρα, όλα τα ρολόγια θα κατασκευάζονται με αυτόν τον τρόπο». Λίγα χρόνια αργότερα, έμοιαζε σχεδόν προφητική.
Η τεχνολογία που έγινε παγκόσμιο πρότυπο
Η Seiko θα μπορούσε να επιχειρήσει να κρατήσει την τεχνολογία αποκλειστικά για τον εαυτό της. Αντί γι’ αυτό, άνοιξε μεγάλο μέρος των σχετικών πατεντών, επιτρέποντας σε άλλους κατασκευαστές να αξιοποιήσουν τις καινοτομίες του quartz. Η επιλογή αυτή επιτάχυνε την παγκόσμια εξάπλωση των ηλεκτρονικών ρολογιών. Μέσα σε λίγα χρόνια, η παραγωγή αυξήθηκε, οι τιμές μειώθηκαν και η ακρίβεια που κάποτε αποτελούσε προνόμιο εργαστηρίων και αστεροσκοπείων έγινε διαθέσιμη σε εκατομμύρια ανθρώπους.
Για την ελβετική βιομηχανία, η εξέλιξη ήταν ένα σοκ.
Οι ιστορικές εταιρείες είχαν επενδύσει επί γενιές στην τελειοποίηση του μηχανικού ρολογιού. Ξαφνικά, βρέθηκαν απέναντι σε μια τεχνολογία ακριβέστερη, απλούστερη στη μαζική παραγωγή και σταδιακά πολύ φθηνότερη. Δεν ήταν απλώς η εμφάνιση ενός νέου μηχανισμού. Ήταν η αμφισβήτηση ολόκληρου του επιχειρηματικού μοντέλου της παραδοσιακής ωρολογοποιίας. Δεν ήταν ένας άνθρωπος μόνος του. Θα ήταν άδικο να αποδοθεί η δημιουργία του Astron αποκλειστικά στον Νακαμούρα. Πίσω από το πρώτο quartz ρολόι υπήρχε μια ολόκληρη ομάδα μηχανικών, τεχνικών και σχεδιαστών της Seiko. Ο Νακαμούρα, όμως, ήταν ο άνθρωπος που ηγήθηκε του προγράμματος, κράτησε την ομάδα προσηλωμένη σε έναν στόχο που για χρόνια φαινόταν ανέφικτος και συνέδεσε το όνομά του με μία από τις μεγαλύτερες τεχνολογικές επαναστάσεις στην ιστορία της ωρολογοποιίας. Το επίτευγμα αναγνωρίστηκε επίσημα το 2004, όταν το Quartz Astron χαρακτηρίστηκε από το IEEE ως ιστορικό τεχνολογικό ορόσημο.
Ο άνθρωπος που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον χρόνο
Ο Τσουνέγια Νακαμούρα δεν κατέστρεψε τη μηχανική ωρολογοποιία. Κατά έναν παράδοξο τρόπο, τη βοήθησε να επαναπροσδιοριστεί. Απέναντι στην ακρίβεια και στην προσιτή τιμή του quartz, τα μηχανικά ρολόγια έπαψαν σταδιακά να πωλούνται μόνο ως εργαλεία μέτρησης του χρόνου. Μετατράπηκαν περισσότερο σε αντικείμενα δεξιοτεχνίας, παράδοσης, πολυτέλειας και συναισθηματικής αξίας. Το quartz κέρδισε τη μάχη της ακρίβειας. Η μηχανική ωρολογοποιία διατήρησε τη μαγεία της κατασκευής.
Και όλα ξεκίνησαν από μια ομάδα Ιαπώνων μηχανικών που αρνήθηκε να δεχθεί ότι ένα quartz ρολόι χειρός ήταν αδύνατο να κατασκευαστεί. Ο Τσουνέγια Νακαμούρα δεν υποχρέωσε την Ελβετία να φοβηθεί επειδή δημιούργησε ένα ακόμη ρολόι. Την υποχρέωσε να καταλάβει ότι η κυριαρχία αιώνων μπορούσε να αμφισβητηθεί από μια ιδέα, έναν κρύσταλλο quartz και μια ομάδα ανθρώπων που πίστευε ότι η τεχνολογία μπορούσε να αλλάξει ακόμη και τον ίδιο τον χρόνο.
