Αυτή είναι μια ιστορία που λίγοι γνωρίζουν. Aναφερθήκαμε πρόσφατα στην ιστορία του Θεόδωρου Γαβρά. Αλλά η ιστορία της οικογένειας των Γαβράδων δεν τελειώνει εκεί. Ένας ακόμη Γαβράς, ο Κωνσταντίνος, ανιψιός του Θεόδωρου, βάδισε στα ίδια ίχνη. Με μία διαφορά: εκείνος τα κατάφερε.
Δούκας του θέματος της Χαλδίας
Ο Κωνσταντίνος Γαβράς, ανιψιός του μάρτυρος Θεοδώρου, διορίστηκε το 1115 δούκας του θέματος της Χαλδίας. Όπως και ο θείος του πριν από εκείνον, συνέχισε την υπεράσπιση του Πόντου εναντίον των Σελτζούκων Τούρκων. Όμως βρισκόταν μακριά από το διοικητικό κέντρο της εποχής και αντιμετώπιζε τον εχθρό με τις δικές του δυνάμεις, χωρίς ουσιαστική στήριξη από την Κωνσταντινούπολη. Συνεπεία αυτού κάποια στιγμή πήρε την απόφαση που είχε σχεδιάσει αλλά δεν είχε προλάβει να υλοποιήσει ο θείος του.
Η ανεξαρτησία (1126)
Το 1126 ο Κωνσταντίνος Γαβράς διέρρηξε τους δεσμούς με το Βυζάντιο και κήρυξε τον εαυτό του ανεξάρτητο ηγεμόνα. Δημιούργησε δική του σημαία: Τρίχρωμη, με μονοκέφαλο αετό στο μέσο. Αυτό δεν είναι μικρό γεγονός. Έναν αιώνα και πλέον πριν την ίδρυση της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας (1204), στις ίδιες αυτές χαλδιώτικες κορυφές, είχε ήδη σχηματιστεί ένα ποντιακό κρατίδιο. Με δικό του ηγεμόνα, δικό του στρατό, δική του σημαία.
Δεκατέσσερα χρόνια ανεξαρτησίας
Επί 14 ολόκληρα χρόνια ο Κωνσταντίνος Γαβράς διετέλεσε ηγεμόνας ανεξάρτητος του Πόντου (1126 – 1140). Ήταν χρόνια κατά τα οποία η Χαλδία και ο ευρύτερος Πόντος διοικήθηκαν από έναν ντόπιο άρχοντα που ήξερε τα βουνά, τα περάσματα και τους ανθρώπους του.
Το τέλος
Το 1140 στρατεύματα του αυτοκράτορα Ιωάννη Β’ Κομνηνού κατέβαλαν την αντίσταση του Γαβρά και υπήγαγαν πάλι τον Πόντο στο Κράτος του Βυζαντίου. Έτσι έκλεισε ένα ξεχωριστό κεφάλαιο της ποντιακής ιστορίας. Λίγοι αιώνες αργότερα, το 1204, οι Μεγάλοι Κομνηνοί θα ίδρυαν στην Τραπεζούντα την αυτοκρατορία που θα κρατούσε ζωντανό τον ελληνισμό του Πόντου για περισσότερo από δυόμισι αιώνες. Ο σπόρος όμως είχε φυτευτεί νωρίτερα. Στις σημαίες των Γαβράδων.
Το τραγούδι που τραγουδά τα κατορθώματά του
Η δημοτική μούσα του Πόντου διέσωσε ένα συγκλονιστικό άσμα προς τιμήν του Κωνσταντίνου Γαβρά. Ένα εγκώμιο ανδρείας, στο οποίο ακόμη και οι θρύλοι, οι δράκοι, παραμερίζουν για να περάσει το άλογό του:
Τραβώδ’, Γαβρά, τραβώδ’, Γαβρά
νε Γαβροκωνσταντίνε!
Νασάν τη μάναν και τον κύρ’,
π’ εγέννεσαν εσέναν!
Όνταν κάθεσαι σ’ άλογον,
τα στράτας όλα ανοίγουν,
οι δράκ’ παραμερίζ’νε σε
και τα ραχ̌ι͜ά τρομάζ’νε
Από μακρά γνωρίζ’νε σε
τ’ Αε-Σερί’ τ’ Ομάλι͜α,
τιμούνε σε τα Πάρματα
για την παλληκαρότα̤ σ’!
Τ’ ορμία όλι͜α ’γόμωσες
Σαρακενών κιφάλι͜α.
στίχος «τ’ ορμία όλι͜α ’γόμωσες Σαρακενών κιφάλι͜α» αποτυπώνει με τη φοβερή λιτότητα της δημοτικής ποίησης το μέγεθος της νίκης του: γέμισαν οι ρεματιές κεφάλια εχθρών.
Πηγή: Από τη μελέτη του Γεωργίου Α. Μέγα, καθηγητή Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, «Παλαιά Ιστορικά Τραγούδια του Πόντου», όπως δημοσιεύτηκε στην «Ποντιακή Εστία».
