Αγία Σοφία Τραπεζούντας: Κραυγή για το Βυζαντινό μνημείο του Πόντου

0

Την ανησυχία τους για την αλλαγή του καθεστώτος χρήσης του εν λόγω μνημείου που έως το 2013 λειτουργούσε ως μουσείο και για την περιορισμένη πρόσβαση των επισκεπτών στο μνημείο, αλλά και την αγωνία τους για το μέλλον αυτού του μοναδικού κτηρίου – με αφορμή δημοσιεύματα για νέες επικείμενες εργασίες στο μνημείο, με τις οποίες θα αλλοιωθεί περαιτέρω ο αυθεντικός ιστορικός χαρακτήρας του – εκφράζουν με επιστολή τους που στέλνουν στην τουρκική κυβέρνηση οι ΄Ελληνες Αρχαιολόγοι. 

Συγκεκριμένα η επιστολή αναφέρει τα εξής:

Παρακολουθώντας το ζήτημα της μετατροπής της Αγίας Σοφίας Τραπεζούντας σε τζαμί, ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων εκφράζει την ανησυχία του για την αλλαγή του καθεστώτος χρήσης του εν λόγω μνημείου που έως το 2013 λειτουργούσε ως μουσείο. Όπως γνωρίζετε, η Αγία Σοφία Τραπεζούντας αποτελεί ένα εξέχον βυζαντινό μνημείο του Πόντου, ίδρυμα του Μανουήλ Α΄ Κομνηνού (1238-1263), διακοσμημένο με μοναδικής τέχνης τοιχογραφίες. Αποτελεί αντιπροσωπευτικό μνημείο όχι μόνο για την ιστορία και τον πολιτισμό της Τουρκίας, αλλά και για όλον τον κόσμο.

Θα θέλαμε να σημειώσουμε ότι η Αγία Σοφία δεν μετατράπηκε σε τζαμί αμέσως μετά την κατάληψη της Τραπεζούντας από τους Οθωμανούς το 1461, αλλά, σύμφωνα με ιστορικές πηγές, το τελευταίο τρίτο του 16ου αιώνα και ενώ τα παρακείμενα κτήρια του μοναστηριού εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούνται για αρκετά χρόνια μετά από μοναχούς. Επομένως, ο συχνά διατυπωμένος συσχετισμός του μνημείου με το πρόσωπο του Μωάμεθ Β΄ του Πορθητή δεν είναι βάσιμος.Παράλληλα, η περιορισμένη πρόσβαση των επισκεπτών στην Αγία Σοφία, μετά την επαναφορά της θρησκευτικής χρήσης σε αυτήν το 2013, τους αποκλείει από την δυνατότητα κατανόησης και απόλαυσης του μνημείου. Θα θέλαμε να υπογραμμίσουμε ότι, σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες, κάθε χώρα θα πρέπει να προσφέρει καθολική πρόσβαση στα πολιτιστικά αγαθά και μνημεία της επικράτειάς της.

Επιπλέον, εκφράζουμε την αγωνία μας για το μέλλον αυτού του μοναδικού αυτού κτηρίου,με αφορμή δημοσιεύματα για νέες επικείμενες εργασίες στο μνημείο, με τις οποίες θα αλλοιωθεί περαιτέρω ο αυθεντικός ιστορικός χαρακτήρας του. Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων ζητεί από την Υπηρεσία σας η Αγία Σοφία Τραπεζούντας να επανέλθει στο καθεστώς των μουσείων, ώστε όλοι οι επισκέπτες να έχουν ελεύθερη πρόσβαση σε αυτό το εμβληματικό μνημείο της Τουρκίας, χωρίς να υποτιμάται ή να αλλοιώνεται η ιστορική και καλλιτεχνική του αξία. Χτισμένος έξω από τα τείχη της Τραπεζούντας, ο ναός, σύνθετος, σταυροειδής, εγγεγραμμένος με τρούλο, νάρθηκα και τρία εντυπωσιακά πρόπυλα, αποτελεί το κέντρο ενός ευρύτερου οχυρωμένου οικοδομικού συγκροτήματος. Η Αγία Σοφία Τραπεζούντας, ναός με εξέχουσα θέση ανάμεσα τόσο στα μνημεία του Πόντου όσο και στα βυζαντινά μνημεία ευρύτερα, οφείλει τη σημασία της στη σύνδεσή της με ποικίλες ιστορικές και αρχαιολογικές παραμέτρους.

Πρώτα από όλα, αποτελεί ένα μνημείο σαφώς συνυφασμένο, ήδη από την ίδρυσή του, με την τοπική αυτοκρατορική δυναστεία των Κομνηνών. Η λειτουργία, πάντως, του ναού ως κοιμητηριακού φαίνεται να περιλαμβάνεται στους στόχους της αυτοκρατορικής χορηγίας, όταν ιδρύθηκε είτε από το Μανουήλ Α’ Κομνηνό (1238-1263) είτε από τους άμεσους απογόνους του. Ταυτόχρονα, ο τρόπος με τον οποίο συνδυάζονται τα επιμέρους στοιχεία της αρχιτεκτονικής διαμόρφωσης, της ζωγραφικής, της ψηφιδωτής και της γλυπτής διακόσμησής του θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ασυνήθιστος και ίσως μοναδικός. Αυτή η μοναδικότητα έγκειται κυρίως στη συνύπαρξη ετερόκλητων επιδράσεων, οι οποίες παραπέμπουν άλλοτε στη Δύση (σε σχέση με τη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή) και άλλοτε στην Ανατολή.  Από τα παράλια δυτικά της Τραπεζούντας η Αγία Σοφία δεσπόζει σε ένα ύψωμα, πάνω από τη θάλασσα. Η εκκλησία κτίστηκε πάνω ή δίπλα σε αρχαίο ναό από τον Μανουήλ Α’ (1238-1263), με πρότυπο την Αγία Σοφία Κωνσταντινούπολης, και διακοσμείται με θαυμάσιες τοιχογραφίες και μωσαϊκά, εξαιρετικά δείγματα τέχνης της εποχής του. Μετατράπηκε σε τζαμί και έτσι τα μωσαϊκά καλύφθηκαν με σουβά. Το 1960 η τουρκική κυβέρνηση αποφάσισε τη μετατροπή του τεμένους σε μουσείο. Κοντά στον ναό υπάρχει και τετραώροφος πύργος-καμπαναριό, τον οποίο πολλοί ταυτίζουν με παρατηρητήριο τοπικής σχολής αστρονόμων, επειδή στη μονή δίδασκε ο αστρονόμος Κωνσταντίνος Λουκίτης.

www.thetoc.gr

 

Share.

Comments are closed.